Đến Đà Lạt
Tỉnh Lâm Đồng nằm trên cao nguyên thứ ba và cao nhất của vùng đất Tây Nguyên, cao nguyên Lâm Viên – Di Linh (cao 1500 m so với mặt biển), 70% diện tích là núi rừng, phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk, phía đông nam giáp các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận và Bình Thuận, phía tây giáp các tỉnh Bình Phước và Đồng Nai.
Truyền thuyết Đà Lạt
Đà Lạt nằm cheo leo trên cao nguyên lâm viên, nơi đây xưa kia là vùng đất của các bộ lạc, trong đó có bộ lạc đạ và bộ lạc lạk. Hai bộ lạc không biết đã tới đây lập nghiệp tự thuở nào. Họ chỉ biết rằng ngày đó khi tới đây, mỗi bộ lạc trồng một cái cây, Bộ lạc Đạ trồng cây cau, còn bộ lạc Lạch trồng cây trầu, hai bộ lạc cách nhau một ngọn núi đá vôi.
Chiều Đà Lạt
Chiều Đà Lạt nắng xuống đồi khe khẽ
Mây lãng đãng về thông lãng lãng sương
Đồi dốc quanh co chập chùng chân bước
Phố cứ mơ hồ trong là hoa buông
Hồ Xuân Hương bên này mưa ướt tóc
Bên kia hồ từng vạt nắng chơi vơi
Chuông giáo đường rớt trong chiều tĩnh lặng
Một mình ta lặng lẽ đứng bên đời
Khi ta về chiều buâng khuâng bóng núi
Con đường như hun hút dấu xưa em
Cành củi ngo cháy ấm lòng Đà Lạt
Dẫu nghìn sau chưa dễ đã nguôi quên
Em sơn nữ gùi bóng chiều xuống núi
Khu Hòa Bình chùm phượng tím rưng rưng
Ta ngơ ngẫn thưở ngày xưa Hoàng Thị
Tiếng guốc buồn còn gõ nhịp âm vang..
<sưu tầm><nguồn>
Hometown
Nếu được hỏi bạn có biết gì về nơi bạn đã sinh ra, nơi bạn từng cùng lũ bạn rong chơi cởi truồng tắm mưa..bạn sẽ trả lời thế nảo? Còn tôi, bây giờ thì tôi mới biết được chút chút về nó, về Lâm Đồng, về Di Linh nơi ngày xưa tôi cũng ..cởi truồng tắm mưa.
Lâm Đồng thì có Đà Lạt nổi tiếng, muốn biết về nó thì dễ rồi. Tôi đã có những đường link vè lịch sử Đà Lạt đấy thôi. Còn Di Linh thì sao nhỉ? Cái tên nghe lạ lắm. Nó bắt nguồn từ một cái tên (cũng lạ hoắc): Djiring. Theo như một tài liệu của trang www.simonhoadalat.com thì Djiring có thể là tên một vị chủ làng ngày xưa có công lập nên cái buôn Thượng này. Có người lại nói nó có dụng ý ám chỉ một loại sáp ong ( Jrêng) vốn có rất nhiêu trong rừng nơi đây.
Địa danh Djiring đến năm 1958 được chính phủ Ngô Đình Diệm cho đổi thành Dilinh cùng một trật với các địa danh Bảo Lộc, Đơn Dương, Liên Khương thay cho tên cũ Blao, Dran, Liên Khang.
Cao độ Dilinh so với mực nước biển là 1000 mét, trong khi đó Đà Lạt 1500 mét và Bảo Lộc là 850 mét, triền dốc đổ dài từ Đông sang Tây.
Vị trí này cách xa biển độ 60 cây số theo đường chim bay.
Di Linh nằm ngay cạch dãy núi Bra-Yang (1874m), núi Yang Doan (1812m) và núi Pantar (1654m). Ngày xưa nơi đây là một vùng lý tưởng để đi săn vào bậc nhất Việt Nam.
Di Linh còn có một số cảnh đẹp hùng vĩ như đèo Da-Trum (cao 1235 thước) ở 15 cây số về hướng Nam và đèo Yan-Kar (cao 1017 thước) cách quận Dilinh 19 cây số về hướng Đông Nam. Từ đèo Yan-Kar có thể nhìn về Phan Thiết và thấy biển Nam Hải.
Di Linh cũng có thác nước đẹp như thác Bobla (cách thị xã 6 cây số về hướng Nam) tại cây số 213 xa mặt quốc lộ 300 thước. Thác này cũng có sức nước đổ khá mạnh từ độ cao 30 thước rót xuống có thể sử dụng vào việc chế biến điện lực được.
Về nguồn gốc có thể tóm tắt thế này:
Ngày xưa, vùng Di Linh bây giờ là vùng cư ngụ của một bộ lạc tên là Srê, bộ lạc Srê bị người Chàm (thuộc Campuchia nay) đô hộ. Đến cuối thế kỉ XVIII khi quân Tây Sơn khởi nghĩa ở vùng Bình Thuận thì người Srê liên kết với quân Tây Sơn đánh đuổi quân Chàm và giải tỏa vùng Di Linh khỏi bị Chàm đô hộ. Sau này Srê chịu sự quản lý của triều đình Việt nam. Chính phủ vẫn tôn trọng quyền tự quyết của các địa phương, và chỉ hành xử quyền giám hộ mà thôi.
Đến thời Pháp thuộc, một bác sĩ người Thụy Điển, quốc tịch Pháp, tên Alexandre John Emile Yersin, khi thực hiện những chuyến công tác qua lại dọc bờ biển Trung Việt đã say mê những dãy núi mơ mông và huyền bí. Nên vào 7/1890, ông cùng một người dẫn đường tiến thẳng lên cao nguyên.
Có lẽ Yersin đã đi lối đường Tamon, đường mòn mà người Thượng Di Linh gọi là “Gun Phori” đi từ Phan Rí lên đến ấp Tam Bố gần giáo xứ Phú Hiệp quận Di Linh bây giờ, hoặc theo con đường nhỏ từ Phan Rí ngược dòng Sông Mao mà lên đến Lang Hanh để đi dần về hướng Di Linh.
Lần này ông không thám hiểm được nhiều vì bận nhiều công chuyện nên 3 năm sau ông lại tiếp tục cuộc thám hiểm này.
Sau nhiều lần ngược suôi vùng đất Di Linh ông đã đề nghị biến Di Linh thành một nơi nghĩ dưỡng cho các sĩ quan Pháp. Và sau đó, nơi đây được thành lập đơn vị hành chính lấy tên là tỉnh Đồng Nai Thượng (vì ở thượng nguồn sông Đồng Nai)
Đà Lạt khi ấy bắt đầu được để mắt đến. Lúc đầu có 2 vùng đất thuận lơi cho việc phát triển khu nghĩ dưỡng đó là vùng Dankia cách Đà Lạt bây giờ 13km về hướng Tây Bắc, nơi mà vào ngày 21/6/1893 Yersin và đoàn thám hiển lần đầu tiên đặt chân đến, và vùng Đà Lạt. Sau này Dankia không được chọn vì thiếu một yếu tố về địa tầng và nguồn nước.
Đến năm 1914 thì con đường nối SàiGòn, ĐàLạt hoàn tất và giữa lúc đại chiến thứ I diễn ra, công chức Pháp không thể về quê được nên đã dổ xô lên Đà Lạt nghĩ ngơi nhân các dịp Phục Sinh, Hiện Xuống…
Cùng với sự phát triển của Đà Lạt thì Di Linh cũng được để ý vì nó là nơi giao nhau của các tuyến đường: về phía Nam đến Sàigòn khoảng 220km, về phía Bắc lên Đà Lạt khoảng 75km, về phía Đông Nam đến Phan Thiết khoảng 97km, và về phía Tây Bắc đến Đắc Lắc khoảng 90km.
Một người Thượng có công rất nhiều trong việc vận động bà con dân tộc dồn sức xây dưng Di Linh là trưởng làng Đam Trang. Sau này nhà nước để tưởng nhơ ông nên đã đặt tên ông cho một con đường. Theo đường này thẳng sẽ đến Đắc Lắc (nhà tôi nằm trên đường này), bây giờ khi thị trấn phát triển, nó đã được đổi tên thành LýThường Kiệt.
Di Linh là một trong 2 nơi có trại điều trị bệnh Phong. Được Cha Cassaigne thành lập. Nơi đây là một trong những nơi đẹp nhất của Di Linh. Chính giữa Viện là nơi an nghỉ của Cha. Cha Cassaigne rất yêu thương người thượng. Cha ăn ở với họ và chịu đau đơn với họ và sau đó qua đời vì bệnh của họ – bênh phong.
<nguồn>
